Ο παππούς του Γιάννη Παπαδόπουλου αφηγείται 

μια ιστορία του ταξιδιού της μητέρας του από τη Σμύρνη στην Ελλάδα. 

«Όταν ήταν μικρή η μάνα μου, ζούσε στη Σμύρνη. Με την καταστροφή της πόλης, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα υπάρχοντά τους και να φύγουν. Έτσι, με ένα πλοίο ταξίδεψαν ως την Εύβοια. Στο αμπάρι του πλοίου που τους μετέφερε είχαν φυλαγμένη μια εικόνα του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου. Στη μέση της θάλασσας το πλοίο σταμάτησε και οι επιβάτες προσευχήθηκαν στον Άγιο να τους βοηθήσει.  Αφού έφτασαν με ασφάλεια στην Εύβοια, έχτισαν το μοναστήρι του Αγίου.

Στη συνέχεια η μάνα μου πήγε στην Έδεσσα, όπου γνώρισε τον πατέρα μου και εγκαταστάθηκαν στον Ανθότοπο, ένα χωριό έξω από την πόλη της Κοζάνης».

Μια μικρή εικόνα που έφερε η προγιαγιά του Γιάννη μαζί της στην Ελλάδα:

Για τον Άγιο Ιωάννη το Ρώσο: http://www.eviaportal.gr/euboea_content.asp?ID=24322

~ Ποντιακές Σπιτικές Συνταγές ~

Η γιαγιά του Κώστα Γκρίμπα, κυρία Ελισάβετ Γιορίκογλου, μας παρουσιάζει τρεις ποντιακές συνταγές.

ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ

Εργασία για τα ποντιακά δημοτικά τραγούδια και τους ποντιακούς χορούς

από τους μαθητές Παναγιώτη Εμμανουηλίδη, Δημήτρη Γούναρη, Γιάννη Δαδαμόγια, Βασίλη Δαδαμόγια και Στέλιο Αβραμίδη.

Ο "αετός του Πόντου".

Ο Γιάννης Παπαδόπουλος και η Ναταλία Μαυρίδου ζωγράφισαν τον "αετό του Πόντου".

Γιατί είναι μονοκέφαλος και όχι δικέφαλος ο αετός του Πόντου;

Ο μονοκέφαλος αετός, σαν σύμβολο δύναμης και σημασίας των Ελλήνων του Πόντου, διακρίνεται από τα πιο παλιά χρόνια, όπως φαίνεται στα νομίσματα της Σινώπης τον 4ο π.Χ. αιώνα.

Στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία των Παλαιολόγων το σύμβολο ήταν ο δικέφαλος αετός και στην αρχή το επίσημο έμβλημα των Κομνηνών της Τραπεζούντας ήταν το ίδιο. Ο αυτοκράτορας, όμως, της Τραπεζούντας, Ιωάννης Β΄(1280-1297), στη διάρκεια της επίσημης υποδοχής του στην Κωνσταντινούπολη (1282), υποχρεώθηκε από τον βυζαντινό αυτοκράτορα Μιχαήλ Παλαιολόγο να παρουσιαστεί μπροστά του με στολή δεσπότη και χωρίς τα επίσημα βυζαντινά εμβλήματα των αετών και τα πορφυρένια σανδάλια. Ύστερα από τις ευλογίες του γάμου με την Ευδοκία, ο Ιωάννης Β΄ τιμήθηκε με την άδεια του πεθερού του Μιχαήλ Παλαιολόγου να έχει τα αυτοκρατορικά εμβλήματα, αλλά με τον αετό μονοκέφαλο και όχι δικέφαλο.

Από άρθρο του Κ. Χιονίδη στην ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΕΣΤΙΑ, Τεύχος 49, Μάρτιος - Απρίλιος 1983

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Συνεντεύξεις του Γρηγόρη Ευαγγέλου από τον παππού του, κύριο Γρηγόρη και τη γιαγιά του, την κυρία Γεωργία. 

ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

Συνέντευξη του Δημήτρη Γούναρη από τον παππού του. 

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΝΤΙΑΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ

Εργασία για την παραδοσιακή ποντιακή ενδυμασία από τον Γιάννη Παπαδόπουλο και τη Ναταλία Μαυρίδου.

Παραδοσιακές ποντιακές φορεσιές.

Ο Γιάννης Παπαδόπουλος και η Ναταλία Μαυρίδου ζωγράφισαν παραδοσιακές ποντιακές φορεσιές.

ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΠΟΝΤΟΥ

Εργασία για τα μοναστήρια του Πόντου από τις μαθήτριες Ευαγγελία Θαλαλαίου, Μαργαρίτα Γεωργιάδου και Γεωργία Συμεωνίδου.

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ.

Σκεφτήκαμε ότι θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να μάθουμε ποια είναι η σχέση των συμμαθητών μας με την ποντιακή παράδοση, την ιστορία και τη διάλεκτο. Ετοιμάσαμε ένα ερωτηματολόγιο, στο οποίο απάντησαν 71 συμμαθητές μας που κατάγονται από τον Πόντο (είτε από τη μεριά του πατέρα, είτε της μητέρας τους). Συγκεκριμένα οι ερωτήσεις του ερωτηματολογίου ήταν οι εξής:

1.    Γνωρίζεις από ποια περιοχή του Πόντου κατάγονται οι πρόγονοί σου;

α. Ναι                   β. Όχι    

               

2. Αν απάντησες «ναι» στην προηγούμενη ερώτηση, πιστεύεις ότι:

α. γνωρίζεις με λεπτομέρεια ποια είναι η καταγωγή και η ιστορία της οικογένειάς σου

β. γνωρίζεις μόνο από πού κατάγονται

3. Οι γνώσεις σου για την ιστορία του Πόντου είναι:

α. Πολλές     β. Αρκετές    γ. Ελάχιστες    δ. Μηδενικές

4. Ποια είναι η επαφή σου με την παράδοση του Πόντου:

α. Καμία     

β. γνωρίζω ποντιακούς χορούς ή/και κάποιο ποντιακό όργανο 

γ. γνωρίζω κάποια ποντιακά φαγητά       

δ. γνωρίζω κάποια ποντιακά έθιμα  

ε. γνωρίζω πολλά για την παράδοση του Πόντου.

5. Οι γνώσεις σου για την παράδοση και την ιστορία του Πόντου, προέρχονται από:

α. βιβλία που έχεις διαβάσει

β.  το σχολείο

γ. τους γονείς σου

δ. τους παππούδες σου

ε. άλλες πηγές

6.  Ποια είναι η επαφή σου με την ποντιακή διάλεκτο:

α. δεν μιλάω και δεν καταλαβαίνω ποντιακά

β. δεν μιλάω, αλλά καταλαβαίνω ποντιακά

γ. μιλάω και καταλαβαίνω ποντιακά.

  

Τα αποτελέσματα της έρευνας ήταν αρκετά ενδιαφέροντα.

Στην πρώτη ερώτηση τα περισσότερα παιδιά (50-ποσοστό 70%) απάντησαν ότι γνωρίζουν τον τόπο καταγωγής των προγόνων τους, σε αντίθεση με το 30% (21 παιδιά), τα οποία δεν γνωρίζουν από πού κατάγονται. 

Αρκετά ενθαρρυντικό αποτέλεσμα, κατά τη γνώμη μας.

Στη δεύτερη ερώτηση, όμως, έγινε φανερό ότι οι γνώσεις των μαθητών για τον τόπο καταγωγής των προγόνων τους είναι αρκετά περιορισμένες, αφού μόνο το 21% (μόλις 15 παιδιά) γνωρίζουν λεπτομέρειες για την ιστορία και την καταγωγή της οικογένειάς τους, ενώ το 79% (56 παιδιά) γνωρίζουν μόνο τον τόπο καταγωγής τους.

Η 3^η ερώτηση αφορούσε τις γνώσεις των μαθητών για την ιστορία του Πόντου, στην οποία 4 μαθητές απάντησαν ότι έχουν πολλές γνώσεις, 39 αρκετές, 26 ελάχιστες και 2 μηδενικές.

Στην τέταρτη ερώτηση, που αφορούσε την παράδοση του Πόντου, οι μαθητές είχαν τη δυνατότητα να επιλέξουν περισσότερες από μία απαντήσεις. Οι περισσότεροι (όπως ήταν αναμενόμενο γνωρίζουν ποντιακούς χορούς, ποντιακά όργανα και ποντιακά φαγητά. Έτσι, 5 μαθητές απάντησαν ότι δεν έχουν καμία σχέση με την παράδοση του Πόντου, 31 ότι γνωρίζουν ποντιακούς χορούς ή/και κάποιο ποντιακό μουσικό όργανο, 23 ότι γνωρίζουν κάποια ποντιακά φαγητά, 20 ότι γνωρίζουν κάποια ποντιακά έθιμα και 22 ότι γνωρίζουν πολλά για την παράδοση του Πόντου. 

Με την πέμπτη ερώτηση θελήσαμε να εξετάσουμε από πού έχουν αποκτήσει οι μαθητές τις γνώσεις τους για την ιστορία και την παράδοση του Πόντου. Σ’ αυτή την ερώτηση, όπως και στην προηγούμενη, οι μαθητές επέλεξαν περισσότερες από μία απαντήσεις. Οι περισσότεροι μαθητές (46) έχουν μάθει για την ιστορία και την παράδοση του Πόντου από τους παππούδες τους, οι 28 από τους γονείς τους, μόλις 10 από το σχολείο 4 από βιβλία που έχουν διαβάσει και 5 από άλλες πηγές. 

Τέλος, στην ερώτηση για την ποντιακή διάλεκτο, το 51% (36 μαθητές) απάντησε ότι δε μιλάει, αλλά καταλαβαίνει ποντιακά (όπως ήταν και η αρχική υπόθεσή μας), το 36% (26 μαθητές) ούτε μιλάει, ούτε καταλαβαίνει ποντιακά  και το 13% (μόνο 9 μαθητές) μιλάει και καταλαβαίνει ποντιακά. 

Τα συμπεράσματά μας από την έρευνα είναι ότι οι συμμαθητές μας έχουν αρκετές γνώσεις για τον Πόντο (κυρίως για την παράδοση και λιγότερο για την ιστορία), γεγονός που οφείλεται κυρίως στους παππούδες και τους γονείς τους και, δυστυχώς, όχι στις γνώσεις που έχουν αποκτήσει από το σχολείο.

Στέλιος Αβραμίδης, Παναγιώτης Γκογκομήτρος

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΟΦΙΑΣ ΧΑΤΖΗΣΑΒΒΙΔΟΥ

Συνέντευξη της Σοφίας Χατζησαββίδου από τη γιαγιά της.

Η κυρία Ευαγγελία μας διηγείται για τη ζωή στον Πόντο, για τις γιορτές και τις παραδόσεις, για τις σχέσεις των Ελλήνων του Πόντου με τους Τούρκους, για τους διωγμούς και τις δυσκολίες που πέρασαν, για την μετεγκατάστασή τους στην Ελλάδα και τις δυσκολίες της προσαρμογής τους.

ΠΕΡΕΚ

Η γιαγιά του Γιάννη Δαδαμόγια, κυρία Σόνια Φασίδου, μαγειρεύει ποντιακά περέκ.

Συνέντευξη της Δέσποινας Λαμπριανίδου και της Δέσποινας Σιαδήμα από τη γιαγιά Δέσποινα Λαμπριανίδου.  

Η γιαγιά Δέσποινα στο πρώτο βίντεο μας αφηγείται στην ποντιακή διάλεκτο για τη ζωή στον Πόντο, για το ταξίδι της οικογένειάς της στην Ελλάδα και για τις δυσκολίες της προσαρμογής τους, ενώ παράλληλα μας περιγράφει πώς γίνεται το "μιτζίν". 

Στο δεύτερο βίντεο μας μιλάει για τα έθιμα των Χριστουγέννων και για τον ανεκπλήρωτο πόθο της να επισκεφτεί τον Πόντο. 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΧΑΡΗΣ-ΔΙΟΝΥΣΗΣ

Μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη του Χάρη Δεμερτζίδη και του Διονύση Κοτζαϊτση από τον κύριο Κώστα Πουτακίδη από την Ακρινή. 

Ο κύριος Πουτακίδης μιλάει για τη ζωή των κατοίκων στον Πόντο, για τον ξεριζωμό τους και τη μετεγκατάστασή τους στην Ελλάδα. 

ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΓΙΑΓΙΑ ΙΟΡΔΑΝΙΔΗΣ Χ

Δύο ποντιακά παραμύθια

από τη γιαγιά του Χάρη Ιορδανίδου, κυρία Παρθένα Ιορδανίδου.

Συνέντευξη του Β. Δαδαμόγια από τον παππού του, κύριο Β. Φασίδη και τη γιαγιά του, κυρία Σ. Φασίδου.

Δύο ποντιακές συνταγές από τον Παναγιώτη Γκογκομήτρο.

ΜΑΥΡΑ ΛΑΧΑΝΑ ΜΕ ΦΑΣΟΥΛΙΑ-ΧΑΒΙΤΣ

Συνέντευξη της Ευαγγελίας Θαλαλαίου από την κυρία Ζωή Αλεξιάδου.

(Από μαρτυρίες του Σάββα Θαλαλαίου)

Οι Πόντιοι προγονοί μου κατάγονταν από το Ατάπαζαρ της Τουρκιάς. Η ζωή εκεί ήταν δύσκολη και φτωχική. Τα επαγγέλματα-ασχολίες  ήταν  η κτηνοτροφία, η γεωργία, η μηχανουργία. Υπήρχαν ελάχιστα σχολεία και λίγοι ήταν αυτοί που ήξεραν γράμματα. Αυτοί σπούδαζαν και γίνονταν δάσκαλοι, δικηγόροι. Δύο πολύ γνωστές εκκλησίες-μοναστήρια του Πόντου που έχουν « μεταφερθεί» στην περιοχή μας ο Βαζελώνας. Ήταν πιστοί και εκκλησιάζονταν κάθε Κυριακή. Στις μεγάλες γιορτές είχαν χορούς και πανηγύρια. Οι σχέσεις στην οικογένεια πολύ ήταν καλές  και τα αδέλφια ήταν αγαπημένα. Οι περισσότερες οικογένειες ήταν πολύτεκνες και ζούσαν στο ίδιο σπίτι με τον παππού και τη γιαγιά. Στήριζαν και σέβονταν ο ένας τον άλλο. Με τους Τούρκους δεν υπήρχαν σχέσεις.                                                                         

Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες έφυγαν ήταν δύσκολες, αφού οι Τούρκοι τους κυνήγησαν. Ένα περιστατικό που συνέβη στον προπάππου μου και τον αδελφό του ήταν όταν ανέβηκαν στο κάρο ενός γνωστού τους και αντί να πάνε προς τα καράβια για να φύγουν, πήγαιναν πίσω στην Τουρκία και χάθηκαν. Όμως για καλή τους τύχη τους βρήκαν Έλληνες και τους πήραν μαζί τους. Στο δρόμο για την Ελλάδα βρήκαν τη μητέρα τους. Ξεκίνησαν με τα πόδια και συνέχισαν με το καράβι. Κάποιοι πιο ευκατάστατοι ταξίδευαν με κάρα. Ο  προπάππους μου ήρθε στην Ελλάδα στην ηλικία των 5 ετών.                                                                                       .                                                                                                               

Η πρώτη περιοχή που πήγαν ήταν η Καλαμάτα αλλά μετά ήρθαν στην Κοζάνη και συγκεκριμένα στον Άγιο Δημήτριο, τότε Τοψιλάρ. Στην αρχή η ζωή τους ήταν δύσκολη αφού δεν είχαν χρήματα για να αγοράσουν φαγητό και ρούχα .Στην περιοχή που εγκαταστάθηκαν δεν είχε κατοίκους Είχε όμως σπίτια και χωράφια να καλλιεργήσουν. Έτσι σιγά σιγά η ζωή τους άρχισε να βελτιώνεται.                                                                                                                          

 Ένα έθιμο του Πόντου που κρατάει μέχρι σήμερα είναι τα μωμοερια. Είναι 12 χορευτές που συμβολίζουν τους 12 μήνες, οι 2 νύφες που συμβολίζουν τη γονιμότητα και ο γέρων και η γραία που συμβολίζουν τα παλιό. Γυρίζουν όλο το χωριό και χορεύουν από σπίτι σε σπίτι στις γιορτές των Χριστουγέννων.   

 Παραδοσιακά φαγητά του Πόντου είναι  τα πισία, οι γιοχάδες, το χαβίτς και ο ταναμένος  σορβάς. Αγαπημένο όμως όλων είναι το περέκ (πίτα με γιοχάδες και τυρί) και το ταν (αριάνι).                                  

Συνέντευξη της Τσουτζίδου Ελένης από τον παππού της, κύριο Δημήτρη Ουζουνίδη.

Οι πρόγονοί μου κατάγονταν από ένα χωριό κοντά στην Άγκυρα. Την ονομασία την πήρε από τα πολλά λατομεία, γι’ αυτό και ονομάστηκε Αντάμ Μαντέμ. Ήταν ένα ήσυχο χωριό που διατηρούσε την ποντιακή παράδοση, όπως τα έθιμα, τους χορούς, ακόμα και την ποντιακή διάλεκτο. Όλοι οι κάτοικοι πίστευαν πολύ στο χριστιανισμό, γι΄αυτό υπήρχαν και πολλές εκκλησίες στην περιοχή. Οι σχέσεις με τους Τούρκους ήταν άριστες, καθώς δεν είχαν κάτι να χωρίσουν.

Ο παππούς Δημήτρης ήταν 45 ετών και η γιαγιά Παρθένα 50. Ο πατέρας του παππού Δημήτρη, γνωστός στο χωριό ως Χάμπος (Χαράλαμπος) ήταν πρόεδρος στο χωριό. Ο παππούς Χαράλαμπος ως πρόεδρος ήταν υπεύθυνος για τη μεταφορά των Ποντίων στην Ελλάδα μετά τη συμφωνία του Βενιζέλου. Ήταν διπλωμάτης και είχε πολύ καλή σχέση με έναν Τούρκο ο οποίος ήταν διατεθειμένος να βοηθήσει του Έλληνες να φτάσουν ζωντανοί μέχρι την Ελλάδα. Το 1922 ο Τούρκος ειδοποίησε τον παππού πως δεν πρέπει να φύγει κανείς, γιατί δεν υπήρχε περίπτωση να γλιτώσει χωρίς να βασανιστεί ή ακόμα και να δολοφονηθεί από άντρες που εκτελούσαν διαταγές του Κεμάλ. Το 1924 οι Έλληνες μετά από εντολή του παππού ξεκίνησαν να φύγουν. Περίπου 600 άνθρωποι χωρίστηκαν σε καράβια, ώστε να φτάσουν στη Θεσσαλονίκη. Πολλά μωρά, αλλά και ενήλικες απεβίωσαν μέσα στο καράβι. Οι συγγενείς μη θέλοντας να τους πετάξουν στη θάλασσα, τους έβαζαν σε σεντόνια και, μόλις έφτασαν στη Θεσσαλονίκη, τους έθαψαν στην άμμο.             

             Αργότερα οι κάτοικοι του χωρίου χωρίστηκαν σε οχτώ χωριά της Μακεδονίας, τα οποία είναι: Κιβωτός, Ελεύθερο, Ασπρόκαμπος, Μικροκλεισούρα, Παλαιοκνίδη, Γαλαιός, Βέντζιο και Νησί. Οι κάτοικοι στην αρχή δεν ήθελαν καμιά επαφή με τους πρόσφυγες, όμως οι καιρός στένευε τις επαφές τους.  

Συνέντευξη της Νίκης Ευκολίδου από τον παππού της.

Οι γονείς του παππού μου ήρθαν από την Τραπεζούντα, ενώ οι γονείς της γιαγιάς μου ήρθαν από τη Σεβάστεια του Πόντου.

            Οι άνθρωποι που ζούσαν στον πόντο ασχολούνταν κυρίως με το εμπόριο (παραθαλάσσιες περιοχές). Αυτοί που ζούσαν μακριά από τη θάλασσα ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και τη γεωργία. Άλλοι δούλευαν στα τελώνια, έκαναν τη την δουλεία του ψαρά κ.α.

            Σε αρκετές περιοχές του Πόντου άφηναν του Έλληνες να πηγαίνουν στο σχολείο και να γνωρίζουν πριν έρθουν στην Ελλάδα τα ελληνικά. Σε άλλες πάλι δεν άφηναν να πάνε στο σχολείο αναγκάζοντας τους να έρθουν εδώ και να μάθουν τα ελληνικά. Όπως γινόταν με το σχολείο έτσι ακριβώς και με την εκκλησία. Σε άλλες περιοχές τους άφηναν να πάνε και σε άλλες όχι.

            Τα μέλη της οικογένειας σέβονταν ο ένας τον άλλον. Αρχηγός στο σπίτι ήταν ο μεγαλύτερος άνδρας, δηλαδή ο παππούς, που όλοι τον άκουγαν.

            Οι σχέσεις με τους Τούρκους, στην Τραπεζούντα, ήταν ανύπαρκτες, ενώ οι σχέσεις με τους Τούρκους στη Σεβάστεια δεν ήταν καλές.

            Από την περιοχή του Πόντου όλους μου τους παππούδες τους έδιωξαν. Οι γονείς του παππού μου πήγαν πρώτα στο Βατούμ της Γεωργίας. Οι γονείς της γιαγιάς μου ήρθαν κατευθείαν στη Ελλάδα.

            Οι πατέρας του παππού μου ήρθε στην Ελλάδα 15 ετών, ο πατέρας της γιαγιάς μου ήρθε στην Ελλάδα 24 ετών .Όταν ήρθαν στην Ελλάδα εγκαταστάθηκαν στην Κοζάνη και συγκεκριμένα στο Βατερό. Οι κάτοικοι στο χωριό, στην αρχή, δεν τους ήθελαν, ενώ αργότερα κατάφεραν να χτίσουν πολύ μεγάλες φιλίες.             

Συνέντευξη της Γεωργίας Συμεωνίδου από τη γιαγιά της, κυρία Ευθυμία Μαυροματίδου.

Οι γονείς μου κατάγονται από το Γιαλαούτσαμ του Καρς.

Η ζωή τους στον Πόντο ήταν πολύ καλή.  Ασχολούνταν με γεωργία και κτηνοτροφία, ενώ πολλοί ήταν μηχανικοί και δάσκαλοι. Δεν ήταν όλοι μορφωμένοι, γιατί δεν πήγαιναν όλοι στο σχολείο. Λόγω των πολλών παιδιών που είχε κάθε οικογένεια , μερικοί πήγαιναν για δουλειά από μικροί και λόγω φτώχειας. Οι σχέσεις με τους Τούρκους ήταν καλές, όσο ζούσαν ειρηνικά πριν τον διωγμό, αλλά μόλις έγιναν οι διωγμοί, τους κυνήγησαν οι Τούρκοι και έφυγαν. Οι συνθήκες ήταν πολύ άσχημες, γιατί τους κυνηγούσαν και πολλούς απ’ αυτούς τους σκότωναν.

Ήρθαν αμέσως στην Ελλάδα, στη Θεσσαλονίκη. Ήρθαν με καράβια. Οι γονείς μου ήταν 7 ετών μέχρι 15. Πρώτα πήγαν στη Θεσσαλονίκη εκεί το κλίμα δεν ήτανε καλό και έφυγαν και πήγαν σε ένα χωριό του Κιλκίς. Ύστερα έφυγαν και πήγαν και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Ποντοκώμη.  

Στην αρχή η ζωή τους ήταν πολύ δύσκολη, μέχρι να προσαρμοστούν. Έκαναν καινούρια χωρία που είχαν κατοίκους μόνο πρόσφυγες.

Όλα τα έθιμα διατηρούνται ακόμα σήμερα.

Μαθητική ποντιακή συναυλία.

Την Κυριακή 25 Φεβρουαρίου στην αίθουσα Τέχνης του Δήμου Κοζάνης έγινε η 2η καλλιτεχνική-μαθητική ποντιακή συναυλία με τίτλο "Ανάσπαλτα τρα(γ)ωδίας, με διοργανωτή τον λυράρη Νίκο Κοτταρίδη σε συνεργασία με το ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης.

                                                                                        Διονύσης Κοτζαϊτσης                           

Συνέντευξη της Αλεξάνδρας Φίλκα από τον παππού της κύριο Καραγιαννίδη Ιωάννη.

     Οι γονείς μου καταγόταν από τα Λαοδίκεια.

Η ζωή στον Πόντο ήταν πάρα πολύ καλή . Ασχολούνταν με την γεωργία και την κτηνοτροφία. Φυσικά και υπήρχε εκπαίδευση γιατί ο θείος μου ήταν δάσκαλος. Τηρούσαν τα έθιμα και τις παραδόσεις πάρα πολύ. Η θρησκεία ήταν βασικό πράγμα για τους Πόντιους. Οι σχέσεις με τους Τούρκους δεν ήταν καθόλου καλές.

Μεταξύ των κυβερνήσεων ο Κεμάλ ήθελε να διώξει τους Έλληνες Πόντιους. Δεν ήταν καθόλου καλή η σχέση με τους Πόντιους τους χτυπούσαν τους βίαζαν και τους κακομεταχειρίζονταν. Πήγανε σε άλλες πόλεις: ο πατέρας μου πήγε στην Γαλλία για εφτά χρόνια, η μητέρα μου πήγε στην Συρία. Και οι δύο μετακινήθηκαν με το πλοίο. 

Οι γονείς μου ήρθαν στην Ελλάδα 23 χρονών και οι δύο γονείς μου. Η μητέρα μου ήρθε και εγκαταστάθηκε στην Κόρινθο και μετά ήρθε στην Κοζάνη. Ο πατέρας μου ήρθε και εγκαταστάθηκε σε ένα χωριό της Κοζάνης στην Μεσσιανή και μετά ήρθε στην Κοζάνη. Η ζωή στην Ελλάδα δεν ήταν και τόσο  καλή, ήρθανε χωρίς ρούχα χωρίς τίποτα. Η συμπεριφορά των κατοίκων της περιοχής ήταν πάρα πολύ καλή.

Συνέντευξη της Ιωάννας Σία από τη μητέρα της.

1)    Από ποια περιοχή του Πόντου κατάγονται οι γονείς σου;

         «Η μάνα της γιαγιάς μου κατάγονταν από ένα χωριό της Τραπεζούντας, την Κερασιά».

 2)    Από όσα έχεις ακούσει από διηγήσεις των γονιών ή άλλων συγγενών σου πώς ήταν η ζωή στον Πόντο;

                «Η ζωή στον Πόντο για όσους ήταν εργατικοί και έξυπνοι ήταν καλή. Οι περισσότεροι ασχολούνταν με τη γεωργία και το εμπόριο , αλλά και με την κτηνοτροφία.

                Οι οικογένειες ήταν δεμένες μεταξύ τους και συνήθως αποτελούνταν από πολλά μέλη. Τους ένωνε η θρησκευτική ζωή επειδή ήταν Χριστιανοί καθώς και οι παραδόσεις.

                Παρ’ όλο που επηρεάστηκαν σε πολλά από τους άλλους λαούς , ότι πήραν το αφομοίωσαν και το προσάρμοσαν στο δικό τους τρόπο ζωής. Δέχτηκαν επιδράσεις στη γλώσσα, στη μουσική και στην καθημερινότητα αλλά δεν αλλοίωσαν ότι ήξεραν από τους προγόνους τους.

                Τα παιδιά τους, κυρίως τα αγόρια, πήγαιναν στο σχολείο αλλά τα κορίτσια όχι γιατί πίστευαν πως αυτά πρέπει να μαθαίνουν πλέξιμο, να κάνουν δουλειές του σπιτιού , να μπορούν να μεγαλώνουν τα παιδιά τους και να στηρίζουν το σπίτι. Υπήρχαν στις μεγάλες πόλεις παρθεναγωγεία και πήγαιναν εκεί λίγα μόνο κορίτσια .

Τα  παιχνίδια που έπαιζαν ήταν πολλά από αυτά που παίζονται και σήμερα. Κάποια από αυτά είναι : το κουτσό, το κρυφτό, οι μπίλιες, τα πεντόβολα, η τρίλιζα, ‘’ο  αγέλαστον ’’ -προσπαθούσαν να κάνουν τον άλλο να γελάσει- .Τα αγόρια έπαιζαν με σφεντόνες, ψευτοπίστολα κ.α.».

  

3)     Ποιες ήταν οι συνθήκες κάτω από τις οποίες αναγκάστηκαν να φύγουν από τις πατρίδες τους; Ποια ήταν η συμπεριφορά των Τούρκων; Ήρθαν αμέσως στην Ελλάδα ή πήγαν πρώτα σε άλλες περιοχές; Με ποιο μέσο ήρθαν;

«Η σχέση τους με τους Τούρκους ήταν καλή ώσπου το 1915 ξεκίνησε ένα σχέδιο εξόντωσης των Χριστιανικών πληθυσμών. Η Τραπεζούντα για λίγα χρόνια είχε γλιτώσει από την μανία των Τούρκων επειδή υπήρχε εκεί Ρωσικός στρατός. Όταν όμως έφυγε, το 1918 οι Τούρκοι άλλαξαν στάση απέναντι στους Χριστιανούς που έμεναν εκεί. Η ζωή τους πλέον έγινε όχι μόνο δύσκολη αλλά κινδύνευε. Έπρεπε να πληρώνουν εξοντωτικούς φόρους, να αλλάξουν θρησκεία αλλιώς έπρεπε να φύγουν για να σωθούν. Πολλοί άνδρες εξορίστηκαν ενώ άλλοι φύγαν στα βουνά. Έτσι οι οικογένειες διαλύθηκαν. Τα γυναικόπαιδα έμειναν απροστάτευτα.  

Η προγιαγιά μου με λίγους χωριανούς ξεκίνησαν να φύγουν. Πήραν μαζί τους ότι μπόρεσαν να κρατούν στα χέρια, μια εικόνα και τις αναμνήσεις. Όλα τα άλλα τα άφησαν πίσω.

Ο δρόμος ήταν δύσκολος και υπήρχαν ανά διαστήματα Τούρκοι οι οποίοι έκαναν έλεγχο στον κόσμο και έπαιρναν ότι πολύτιμο είχαν μαζί τους. Πολλοί πέθαιναν στον δρόμο από την πείνα , το κρύο , τις αρρώστιες. Όσοι έφταναν στις ακτές  του Εύξεινου Πόντου τους έπαιρναν τα πλοία και τους πήγαιναν στην Αθήνα. Από ‘κει τους κατεύθυναν προς την Μακεδονία».

4)    Σε ποια ηλικία ήρθαν στην Ελλάδα; Σε ποιες περιοχές εγκαταστάθηκαν; Πώς ήταν στην αρχή η ζωή τους και πώς προσαρμόστηκαν στην Ελλάδα; Ποια ήταν η συμπεριφορά των κατοίκων των περιοχών όπου εγκαταστάθηκαν;

               «Η γιαγιά μου τότε ήταν σχεδόν 2 χρονών. Εγκαταστάθηκαν σε ένα χωριό της Κοζάνης. Όταν επιτέλους ήρθαν στην Ελλάδα η ζωή τους άρχισε να αλλάζει. Το ελληνικό κράτος τους έδωσε χωράφια και τα σπίτια των Τούρκων που είχαν φύγει. Η προγιαγιά μου ξαναπαντρεύτηκε και έκανε άλλα 2 παιδιά. Στο χωριό που έμενε ήταν όλοι πρόσφυγες. Με την εργατικότητα και το φιλότιμο σύντομα έγιναν αποδεκτοί από τους ντόπιους άλλων περιοχών».

  

5)    Ποια έθιμα / παραδόσεις του Πόντου διατηρούνται και σήμερα;

 «Σήμερα μέσω των συλλόγων διατηρούνται οι χοροί , οι ενδυμασίες και τα παραδοσιακά τραγούδια. Επίσης τα φαγητά και τα γλυκά που έφτιαχναν στον Πόντο τα μαγειρεύουν ακόμα και σήμερα πολλές νοικοκυρές. Την γλώσσα την μιλάνε περισσότερο οι μεγαλύτεροι σε ηλικία,  η νεολαία όμως την καταλαβαίνει αλλά δεν την χρησιμοποιεί».

  

6)      Γνωρίζεις κάποιο τραγούδι/ ποίημα/ διήγηση/ παραμύθι/ έθιμο/ συνταγή/ παροιμία κ.λ.π του Πόντου;

  

(Διήγηση)         

            « Αρκετές φορές είχα ακούσει την γιαγιά μου, να μας λέει για έναν πλούσιο Τούρκο που είχε 6 αγόρια και 1 κορίτσι. Το κορίτσι ήταν το μικρότερο και ήταν άρρωστο. Ξόδεψε μεγάλο μέρος απ’ την περιουσία του για να την κάνει καλά. Δεν τα κατάφερε όμως. Κάποιοι Έλληνες του πρότειναν να επισκεφθεί μια εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Στην αρχή δίστασε και δεν θέλησε να το κάνει. Η απελπισία του όμως και η θέληση του να γίνει καλά η κόρη του, τον έκαναν να ξεπεράσει τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις. Έτσι με σιγουριά πλέον επισκέφθηκε έναν ναό του Αγίου και μετά από λίγο καιρό είδε την κόρη του χαρούμενη και γερή».

Ποντιακή βραδιά στην πλατεία της Κοζάνης.

Όσοι βρέθηκαν το απόγευμα της Τετάρτης 14-2-2018 στην κεντρική πλατεία της Κοζάνης είχαν την ευκαιρία να απολαύσουν τα χορευτικά των ποντιακών σωματείων της Κοζάνης στο πλαίσιο των αποκριάτικων εκδηλώσεων.

                                                                        Διονύσης Κοτζαϊτσης                                   

Συνέντευξη του Γιάννη Χατζηπαυλίδη από τη γιαγιά του, κυρία Αναστασία.

    Οι πρόγονοί μου ζούσαν στην περιοχή Σεβάστεια του Πόντου.

Η καθημερινή ζωή στον Πόντο ήταν δύσκολη και φτωχική, όμως με την αγάπη και την αρμονία που είχαν ξεπερνούσαν τα προβλήματά τους.

Οι κύριες ασχολίες στον Πόντο ήταν η γεωργία και η κτηνοτροφία. Τα παιχνίδια ήταν κυρίως στην ύπαιθρο.

          Οι γιορτές ήταν κυρίως χριστιανικές και τα έθιμα ήταν σχετικά με τις γιορτές αυτές: Οι χοροί σε διάφορες γιορτές (κυρίως του Αγίου Γεωργίου) και τα «Μωμοέρια» που το γιόρταζαν στο δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων.

Τα  μέλη της οικογένειας είχαν σεβασμό ο ένας στον άλλον.

Οι σχέσεις ανάμεσα στους Τούρκους και τους Πόντιους δεν ήταν καθόλου καλές, γιατί οι Τούρκοι επέβαλλαν να γίνεται πάντα το δικό τους. Οι Πόντιοι είχαν καλές σχέσεις με τους Αρμένιους.

Οι Πόντιοι αναγκάστηκαν να αφήσουν την πατρίδα τους, επειδή τους καταδίωκαν. Όταν έφυγαν από τα σπίτια τους, η γιαγιά μου έχασε μια θεία. Η συμπεριφορά των Τούρκων ήταν πολύ άγρια.

Μετά τον ξεριζωμό είχαν διασκορπισθεί και κάποιοι πήγαν στη Ρωσία. Από το σόι της γιαγιάς μου ήρθαν αμέσως στην Ελλάδα με καράβι μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών. Τότε η γιαγιά μου ήταν περίπου 16 χρονών. Οι περιοχές στις οποίες εγκαταστάθηκαν ήταν τα Γιαννιτσά και η Κοζάνη.

Στην αρχή η ζωή τους στην Ελλάδα ήταν δύσκολη. Τους έδωσαν γη, για να προσαρμοστούν. Σιγά-σιγά, όταν έφτιαξαν τα σπίτια τους και άρχισαν να δουλεύουν, προσαρμόστηκαν. Η συμπεριφορά των Ελλήνων ήταν άριστη, γιατί ήταν όλοι Έλληνες.

Τα έθιμα που κάνουμε σήμερα είναι οι ποντιακές εκδηλώσεις και οι χοροί. Υπάρχουν πολλές ποντιακές συνταγές που κάνουμε και σήμερα, όπως το εβριστέ και ο ταννωμένος σουρβάς.

Εργασία για τα ποντιακά μουσικά όργανα του Ραφαήλ Μελεμενή.

Αποκαλυπτήρια του "Αετού του Πόντου" στη Στέγη Ποντιακού Ελληνισμού Κοζάνης. 

Στις 13 Ιανουαρίου έγιναν τα αποκαλυπτήρια του "Αετού του Πόντου", που φιλοτεχνήθηκε από τον Δημήτρη Παναγιώτου, στη Στέγη Ποντιακού Ελληνισμού της Ευξείνου Λέσχης Κοζάνης. 

Πριν τα αποκαλυπτήρια πραγματοποιήθηκε διάλεξη του Κυριάκου Χατζηκυριακίδη, επίκουρου καθηγητή της έδρας των Ποντιακών Σπουδών στο Α.Π.Θ. με τίτλο  "Οι ΄Ελληνες του Πόντου στην ύστερη οθωμανική περίοδο: από την ακμή στην "Έξοδο" του 1922". Στη συνέχεια, ακολούθησαν ποντιακά τραγούδια από μαθητές του τμήματος εκμάθησης ποντιακής λύρας. Ανάμεσά τους και η συμμαθήτριά μας Ιωάννα Σία.

                                                                                                         
Διονύσης Κοτζαϊτσης

ΜΩΜΟΓΕΡΟΙ1

Εργασία της Ζωής Ρηγάκη για τους "Μωμόγερους".

Θεατρική Παράσταση 'Το Σύνδρομο του επιζήσαντα".

Την θεατρική παράσταση «Το Σύνδρομο του επιζήσαντα»  παρουσίασε την Πέμπτη 28 Δεκεμβρίου 2017 στην Αίθουσα Τέχνης του Δήμου Κοζάνης η θεατρική ομάδα «Κολχίς». Πρόκειται για μια  σπονδυλωτή ροή αφηγήσεων και ερμηνειών στο φόντο της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου και της Μικρασίας, της Αρμενίας και Ασσυρίας σε τρεις χρόνους, στο χρόνο της αθωότητας, στο χρόνο της απώλειας και  στο σήμερα. Παρουσιάστηκαν αληθινές μαρτυρίες ανθρώπων που επέζησαν και προχώρησαν μετατρέποντας την απώλεια σε δύναμη.

                                                                        Διονύσης Κοτζαϊτσης